وضع هيئت جمل تام ر . ك : وضع جمله‌هاى تام وضع هيئت جمل تام خبرى ر . ك : وضع جمله‌هاى خبرى وضع هيئت جمل ناقص ر . ك : وضع جمله‌هاى ناقص وضع هيئت مركبات تام اخبارى ر . ك : وضع جمله‌هاى خبرى وضع هيئت مركبات تام انشايى ر . ك : وضع جمله‌هاى انشايى وضع هيئت مشتق موضوع له هيئت مشتق اصوليون درباره وضع هيئت مشتق و اينكه آيا مشتق براى خصوص متلبس بالمبدا فى الحال وضع شده يا براى اعم از آن و ما انقضى عنه المبدأ ، اختلاف دارند ؛ نظريه مشهور اصولىها اين است كه مشتق براى خصوص متلبس بالمبدا فى الحال وضع شده است . در كتاب « فوائد الاصول » آمده است : « فتحصل من جميع ما ذكرنا : انه لا محيص عن القول به وضع المشتق لخصوص المتلبس و لا يمكن عقلا وضعه للاعم » . « 1 » نيز ر . ك : مشتق ( اصول ) . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص ( 248 - 247 ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 320 . وضع هيئت مصدر ر . ك : وضع مصدر وضع هيئت مفردات ر . ك : وضع هيئات افرادى وظيفه ر . ك : وظيفه عملى وظيفه اختيارى تكليف مستفاد از احكام اوّلى واقعى وظيفه اختيارى ، مقابل وظيفه اضطرارى بوده و عبارت است از تكليفى كه بدون در نظر گرفتن عنوان ثانوى ، مانند اضطرار يا حالت شك مكلف در تكليف واقعى ، براى مكلف جعل مىشود ، مانند : وضو ، نماز ، روزه و . . . نكته : در اين اصطلاح ، وظيفه ، به معناى وظيفه عملى كه مؤداى اصول عملى باشد نيست ، بلكه به معناى تكليف اختيارى است كه با احكام اولى واقعى بر دوش مكلف مىآيد . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 146 . خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص ( 310 - 309 ) . وظيفه اضطرارى تكليف واقعى مكلّف هنگام اضطرار وظيفه اضطرارى ، مقابل وظيفه اختيارى بوده و عبارت است از تكليف و حكمى كه در صورت عدم امكان امتثال امر واقعى اولى براى مكلف جعل مىشود . در وظيفه اضطرارى ، حالت شك و جهل مكلف لحاظ نمىشود ، بلكه حالت اضطرار به آن تكليف ، مورد نظر است ، مثل : تيمم براى نماز ؛ يعنى اگر حالت اضطرار پيش آمد و استفاده از آب ممكن نشد ، نماز با تيمم كه وظيفه اضطرارى است جعل مىشود . در كتاب « مناهج الوصول الى علم الاصول » آمده است : « و لا بد من فرض الكلام فيما اذا كان المكلف مضطرا فى بعض الوقت فأتى بوظيفته الاضطرارية » . « 1 * » نكته : در اين اصطلاح ، وظيفه ، به معناى وظيفه عملى كه مؤداى اصول عملى باشد نيست ، بلكه به معناى تكليف اضطرارى است كه از طريق احكام اضطرارى يا احكام واقعى ثانوى بر دوش مكلف مىآيد . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 147 . وظيفه شرعى ر . ك : وظيفه عملى شرعى وظيفه ظاهرى تكليف مستفاد از امارات و اصول عملى ، يا تكليف مستفاد از خصوص اصول عملى بنابراين كه احكام ظاهرى را خصوص احكام مستفاد از اصول عمليه كه براى رفع حيرت مكلّف در مقام عمل وضع شده است بدانيم ، وظيفه ظاهرى ، وظيفه‌اى است كه از سوى شارع در هنگام شك مكلف در حكم واقعى و عدم دسترسى به امارات ، براى او وضع شده است ؛ به عبارت ديگر ، تكاليف مستفاد از اصول عمليه را « وظايف ظاهرى » مىنامند . اما بنا بر اصطلاح ديگر كه احكام ظاهرى ، شامل احكام مستفاد از امارات و اصول عمليه ، هر دو ، مىشود ، دامنه تكاليف ظاهرى گسترده‌تر گرديده و شامل همه تكاليف مستفاد از احكام ظنى ( اعم از مفاد امارات و اصول عمليه ) مىشود .

--> ( 1 ) . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 124 . ( 1 * ) . خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 309 .